«کـيـفـيـت فـتـوا دادن»


حضرت امام جعفر صادق(عليه السلام) فرمودند: کسي که آيينه باطنش را جيوه صفا نداده و اخلاص در امور را مراعات نکرده و براهين قاطعه الهي در حالات مختلف نداشته باشد حق فـتـوا دادن ندارد. زيرا کسي که فـتـوا مي دهد، در حقيقت حکومت ميان خلق و خالق نموده و اين نوع حکومت در صورتي صحيح و بجا است که از طرف خداي متعال مأذون باشد و ابلاغيه اي از ناحيه جناب او در دست داشته باشد؛ و کسي که بدون معاينه و دستور قبلي درباره امري حکومت نمايد، او نادان است و فرداي قيامت موافق با جهالت او با وي رفتار کرده و بر وفق حکم نا بجائي که داده، گرفتار خواهد شد.


رسولخدا(صلي الله عليه و آله وسلم) فرمودند: هر کدام از شما که جرأتشان نسبت به خدا بيشتر و پرده حيايش دريده تر باشد، اقدامش نسبت به فـتـوا دادن زيادتر بود.


مگر مفتي و مرجع تقليد متوجه نيست بر اثر فـتـوايي که مي دهد، ميان خدا و خلق حکومت مي کند و وساطتت ميان دوزخ و بهشت مي نمايد.


سفيان بن عيينه گفت: چگونه ممکن است ديگري از اطلاعات من کامياب شود با آنکه من لذت نفع آن را بر خود حرام کردم؟


و ثابت است که فـتـوا دادن و حکومت ميان مردم نمودن و نشر احکام حلال و حرام کردن براي شخصي سزاوار است که از مردم با حقيقت عصر و مکان خود که از فيوضات بيانات نبوي استفاده و در آن مکتب پروريده شده و به طرق فـتـاوی واقف گرديده، پيروي نمايد؛ و در هنگام نقل کلام پيغمبر(صلي الله عليه و آله وسلم)، به عنوان گاهي اوقات، شايد، اميد است، بر زبان جاري کند و به خود مغرور نبوده و مستقلا سخني از خود ابراز ندارد. زيرا فـتـوا دادن و حکومت نمودن، امريست عظيم.

مفتي بايد معني قرآن و حقايق سنن نبويه را کاملا بداند و از اشارات و آداب و لطايف احکام الهي با خبر باشد و موارد اجماع و اختلاف را مراعات نمايد و از اصولي که اجماع بر آنها نموده اند يا مورد اختلاف قرار داده اند، مطلع باشد. با توجه به همه اين نکات خود حسن اختيار داشته و عمل صالح بنمايد و داناي به موازين بوده و متقي باشد.


*************************

«کـيـفـيـت قـضـاوت»


اميرالمؤمنين حضرت علي(عليه السلام) به يکي از قـضـاة فرمودند: آيا ناسخ و منسوخ را از هم تمييز مي دهي؟
عرض کرد: خير.

اميرالمؤمنين حضرت علي(عليه السلام) فرمودند: آيا از حقيقت امثله اي که خدا در قرآن متعرض شده، با خبر هستي؟
عرض کرد: خير.

اميرالمؤمنين حضرت علي(عليه السلام) فرمودند: با اين بي بضاعتي و عدم اطلاع، هرگاه قـضـاوت کني، خود و ديگران را هلاک کرده اي و در حقيقت اين همان کس است که کار نيکان را مساوي با عمل خود دانسته و فعل شايسته آنان را با عمل نارواي خود، مقايسه نموده.

 

در کتاب تحف العقول روایت است که حضرت امام جعفر صادق(عليه السلام) فرمودند: قـاضـی ها چهار دسته اند. سه دسته در دوزخ و يک دسته در بهشت اند.

 

   1ـ مردي که دانسـته، نـاحـق قـضـاوت کـند در دوزخ است.
   ۲ـ مردي که ندانسته، به ناحق قـضاوت کند در دوزخ است.
   ۳ـ مردي که ندانسته، به حـق قـضاوت کـند در دوزخ است.
   ۴ـ مردي که دانسته به حـق قـضاوت کند در بهشت است.
 

 

منبع: کتاب مصباح الشريعة، ص147، باب 63.

 

 

 

**اللّهم عجّل لوليک الفرج**